Terug naar "aromatherapie"
De fabricage van etherische olien.

Er bestaan heel wat methodes om etherische oliŽn te fabriceren. De kwaliteit van de olie hangt sterk af van de gebruikte methode. Om etherische oliŽn te maken die therapeutisch bruikbaar zijn, zijn er slechts 2 goede methodes: stoomdistillatie en persing.

Hieronder geven wij een overzicht van de verschillende methodes, met hun voor- en nadelen. Achtereenvolgens bespreken wij :stoomdistillatie, persing, enfleurage, extractie door middel van solventen en synthetische oliŽn.

Stoomdistillatie

De te distilleren planten worden verzameld in een alambic (distilleerketel).

Water wordt verhit tot stoom, en de stoom wordt door de planten geleid. De etherische oliŽn worden meegenomen door de stoom. De met oliŽn verzadigde stoom wordt afgekoeld en in een Florentijnse vaas (scheidtrechter) worden de etherische oliŽn gescheiden van het water. Het water, nu hydrolaat genoemd, is therapeutisch eveneens bruikbaar, maar wordt binnen de aromatherapie nog niet vaak benut.

Bij sommige planten, zoals bijv. melisse, akkerhoningklaver, linde, mimosa enz., is het gehalte aan etherische olie dermate laag, dat het eindproduct onbetaalbaar zou worden indien het procťdť van de stoomdistillatie gebruikt zou worden. Wanneer solventen gebruikt zouden worden liggen de resultaten al heel wat beter, maar dergelijke oliŽn zijn, zoals wij hieronder zullen zien, therapeutisch onbruikbaar. De enige goede oplossing is het te stoken kruid te vermengen met andere soorten, welke een gelijkaardige werking hebben en beide samen distilleren, ofwel het te stoken kruid te impregneren met een etherische olie met gelijkaardige eigenschappen en dit geheel opnieuw op te stoken. Melisse bijv. bevat dermate weinig etherische olie dat voor het distilleren van 1 kg melissenolie ongeveer 7000 kg melisse kruid nodig is. Om een betaalbare melissenolie te maken, wordt deze samen met lemongrass gedistilleerd. Een goede kwaliteit synergische distillaat melisse-olie moet 
dan wel minstens 20% echte melisse bevatten. Indien dit procťdť gebruikt wordt, moet dit naar mijn mening op ťťn of andere manier, desnoods in code op de verpakking vermeld worden. De franse benaming van deze werkwijze is "distillation avec entrainants naturels", in het Nederlands spreken wij van een synergisch distillaat.

Ook het distilleren met waterdamp zelf is aan vernieuwing toe. In Frankrijk ontdekte ik een distilleerder die een nieuw procťdť toepaste: de waterdamp kwam van boven naar beneden, waardoor de planten veel gemakkelijker hun oliŽn afgeven: een kortere distillatietijd is hierdoor mogelijk. De oliŽn zelf zijn nauwelijks "verbrand", om in het vakjargon te blijven, ze ruiken veel meer naar de verse plant, kortom, ik denk dat 
deze methode meer en meer navolging zal vinden. De resultaten zijn in ieder geval veelbelovend. Deze methode wordt "hydrodiffusie" genoemd.

Persing

Deze methode is enkel bruikbaar bij citrusvruchten (citroen, sinaasappel, bergamot...) waar de schil zeer rijk is aan etherische oliŽn. Meestal wordt hierbij gebruik gemaakt van hydraulische persen.

Enfleurage

Deze methode wordt, zoals de naam het zegt, vooral gebruikt voor het extraheren van etherische olie uit bloemen. De methode gaat als volgt :

Een glasplaat wordt ingesmeerd met een speciaal hiertoe vervaardigde vette olie. Het recept hiervan is meestal een goed bewaard fabrieksgeheim. Volgens onze bronnen zou het meestal om gewoon varkensvet gaan... Deze olielaag wordt besprenkeld met bloemen. Na ongeveer 24 uur is de etherische olie opgenomen door de vette olie. Nu worden de bloemen verwijderd en wordt een nieuwe laag aangebracht. Dit wordt tot 70 maal toe herhaald. De vette olie wordt nadien "gewassen" met alcohol, de alcohol wordt 
verdampt en het eindresultaat is de etherische olie. Op een dergelijke manier gewonnen oliŽn zijn zeer duur. De vette olie wordt in de cosmetica-industrie vaak hergebruikt voor het vervaardigen van crŤmes en dergelijke. Deze techniek wordt nu echter nog maar zelden toegepast, ze is namelijk vervangen door de nieuwere methode, het extraheren door middel van solventen.

Extractie door middel van solventen

Het kruid wordt samen met een oplosmiddel, bijv. hexaan, benzeen, tolueen, aceton, isopropanol, petroleum-ether, in een vat gedaan. Hierin lossen de etherische oliŽn op waardoor er een soort pasta ontstaat, die de etherische oliŽn en plantewas bevat. De pasta wordt gewassen met alcohol, waardoor de was eruit gefilterd kan worden. Na verdamping van de alcohol blijft dan de etherische olie over. Deze methode heeft als 
voordeel dat de opbrengst aan etherische olie zeer groot is. Het grote nadeel is het gehalte aan oplosmiddelen in het eindproduct. Hoewel het in orde van grootte "slechts" 50 ppm en meer is, is dit nog veel te groot om van een therapeutische bruikbare olie te kunnen spreken. Hierbij komt nog dat de meeste op deze wijze gewonnen oliŽn de normen voor restgehalte aan oplosmiddelen betreft, duidelijk overschrijden. Producten die 
voldoen aan de normen van bijv. de Amerikaanse Food-and Drugadministration zijn uiterst zeldzaam en zeer duur. 
Een ander bezwaar tegen deze methode is dat zij de aard van de etherische olie kan veranderen. Bijv.. de etherische olie van kruidnagel bevat naast zijn dominante aan eugenol normaal ook nog 5 tot 12% b-caryophyleen. Bij het gebruik van solventen is het gehalte aan b-caryophyleen gelijk aan 0 ! Wij willen besluiten met te stellen dat naar onze mening dergelijke oliŽn totaal onbruikbaar zijn voor aromatherapeutisch gebruik, en zelfs gevaarlijk genoemd kunnen worden. Deze relatief moderne methode wordt tegenwoordig over de hele wereld toegepast om ofwel oliŽn te verkrijgen die anders moeilijk te winnen zijn, ofwel omdat het rendement ervan veel hoger ligt. De organische solventen die hiervoor gebruikt worden zijn zeer gevaarlijk,voor de arbeider die ze manipuleert alsook voor degene die de producten die ermee verkregen zijn inneemt. Er zijn wel uitzonderingen op de regel: bij planten zoals jasmijn, cassis, hyacinth en dergelijke is het technisch niet mogelijk om de oliŽn met stoomdistillatie te verkrijgen. Het gebruik van solventen blijkt in de praktijk de enige mogelijkheid. Hiervoor zijn er maar twee solventen geschikt: 
petroleum-ether en ethylalkohol Alle anderen zijn totaal ongeschikt voor deze toepassing!

We vinden het wel noodzakelijk dat de consument op de verpakking van de oliŽn ervan op de hoogte wordt gebracht dat het een geŽxtraheerde olie betreft! De gepaste verwijzing in dit geval is de vermelding "absolutum".

Hydrolaten en geurige waters:

Hydrolaten en geurige waters worden door vele auteurs ten onrechte slechts als een bijproduct aanzien: gewoon het water dat overblijft na passage door de kruiden...

Er bestaat echter reeds een zeer lange voorgeschiedenis van deze producten, zelfs voordat
de etherische oliŽn in hun huidige vorm bekend waren.
In feite kunnen we een onderscheid maken tussen twee soorten "hydrolaten":

-de hydrolaten die wegens hun aangename geur en vooral voor uitwendig gebruik dienen

-de hydrolaten die speciaal gemaakt worden volgens specifieke procťdťs, voor medicinale
toepassingen, meestal volgens oude franse farmacopee.

De eerste soorten noemt men meestal "eaux florales", waarvan rozenwater en oranjebloesemwater de meest gekende zijn, de andere Hydrolaten. 
Eaux florales waters worden langer gedistilleerd om ze een sterkere aromatische geur te geven.

Hydrolaten verschillen van de etherische olien:

-omdat ze alle niet vluchtige bestanddelen bevatten

-ze de wateroplosbare bestanddelen bevatten

Hydrolaten hebben antivirale en antiparasitaire eigenschappen. Ze kunnen zeer goed samenwerken met de vluchtige oliŽn omdat ze aanvullend werken bij de volgende werkingen:

-antiseptische

-microbendodend

-antibiotisch

-schimmelwerend

...

Meestal worden hydrolaten gebruikt a ratio van 2 a 3 soeplepels per dag.

In tegenstelling tot etherische oliŽn is de houdbaarheid beperkt tot enkele maanden.

CO2 extractie.

Een zeer recente methode, waarvan er al enkele projecten mee proefdraaien is het extraheren met CO2. De resultaten van deze extractie zouden ronduit schitterend zijn, althans volgens de recentste publicaties, doch kunnen we hier nog niet echt van ervaringen spreken, daar het zich nog steeds in een experimenteel stadium bevindt. Bij deze methode gebruikt men een zeer hoge druk, die tot 200 atmosfeer kan oplopen, en een 
temperatuur die tot 65 į oploopt. Een bevriende distilleerder vertelde me dat het zeer gevaarlijk werken is met zo'n hoge druk, daar een slecht aangesloten kraantje als een kanonskogel weggeblazen kan worden! Het zijn momenteel vooral parfumeurs die geÔnteresseerd zijn in deze methode, daar de oliŽn hiermee geproduceerd een zeer fijne geur bezitten. Op een grote beurs voor basisproducten voor cosmetica in Londen 
zag ik ooit een Duitse firma die uitsluitend deze CO2 methode toepasten om etherische oliŽn te extraheren. Hun grootste afnemer is de voedingsindustrie, dit om extra geuren en smaken aan diverse bereidingen toe te voegen. Het uitzicht en de geuren van de etherische oliŽn zijn wel zeer verschillend van wat we nu gewoon zijn.

De tijd zal uitwijzen of deze methode in de toekomst nuttig kan zijn voor de aromatherapie.

Terug naar "aromatherapie"